Aba Kimlere Denir? İzmir’den Bir Genç Bakışıyla
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşımdayım ve en büyük hobim, durup dururken hayatı sorgulamak. Hani bazen evde yalnızken aklıma bir soru gelir, bende biraz sinirli bir mizah doğar, sonra da “Aha, bu çok iyi bir yazı konusu!” derim. Geçen akşam da bir arkadaşım “Aba kimlere denir?” diye sordu ve ne yapacağımı şaşırdım. Çünkü İzmir’de büyüyen biri olarak, aslında “aba” kelimesinin ne kadar derin anlamlar taşıdığını bilsem de, yine de bunu yazıya dökmek biraz zorlayıcı oldu. Şimdi bir düşün, “Aba” deyince kafanda neler canlanıyor? Büyük ihtimalle, şehirlere göre değişen anlamlar olsa da, çoğumuzun aklına gelen ilk şey şu: Baba gibi, sağlam, otoriter, belki biraz da eski kafa. Peki, Aba kimlere denir? Haydi gel, biraz eğlenelim ve bu soruyu farklı açılardan inceleyelim.
Abaların Gençlik Yılları: “Yahu, Benim Zamanımda…”
Şimdi, Aba deyince ilk akla gelen şeylerin başında şüphesiz o “geleneksel baba” tipi geliyor. Eskiden, İzmir’de “aba” giyen, “abacı” dediklerimiz vardı. Zaten çoğu insan, aba deyince o uzun, geniş yakalı, sert kumaşlardan yapılmış ceketleri falan hatırlıyor. Tabii, bu ceketleri giyenlerin de genelde kim olduğu konusunda bayağı bir netlik vardı. Herkes, kendi çapında “Aba kimlere denir?” sorusuna bir yanıt verirken, aslında o zamanın “abileri” ve “bacıları” da akıllara gelir. “Abi” derken, ilk aklıma gelen şeylerden biri, çocukken mahalledeki abilerin sürekli birilerine “yavrum” demesiydi. Hani böyle bir büyüklük, bir otorite… Adamda öyle bir duruş var ki, abayı giymiş, elinde simit, ama duruşu “Beni tanıyacaksınız, bakışlarım yeter!” diye bağırıyor gibi. O zaman da şöyle düşünüyordum: “Bu ‘abi’ olmak ne kadar zor bir iş ya!” Hadi diyelim, Aba kimlere denir? Mesela, bu tür abilerden biri olursan, hiç kimse senin oturduğun sandalyeye yerleşemezdi!
Bir kere çok net, Aba kimlere denir? Birincisi, yaşlı başlı adamlara. Hani “Teyzeciğim, bir fincan kahve alabilir miyim?” diyen biri, abaya yaklaşmaz. Abanın yakasındaki ipliğin ucunda da aslında o eski kültürün güçlü dokusunu hissedersin. Bizim kuşağımız için “aba” giyenler genelde yaşça büyük olan kişilerdi ve bir “yaşlılık” havası vardı ama, bak ben sana söyleyeyim, bu konuda kesinlikle haksızlık yapmayacağım, çünkü bazen bir de bakmışsınız, “aba”yı giymiş bir genç de var. Ama o, daha çok bir arayış içinde. “Bu yaşta aba giymek mi? Sen ne yapıyorsun?” diyenlere karşı, o sadece bir moda tutkusunun peşinden gitmek istiyor. Öyle de bir kafa karışıklığı var ki, belki de başlıkta sormamız gereken soruyu yanlış sormuşuzdur: Aba kimlere giydirilir?
Aba Giymek, Gerçekten Bir Yaşadığın Hayat Mı?
İzmir’de, özellikle kıyafet konusu genellikle klasikleşmiş, “orta yaş” izlenimi veren bir şeydir. Geçenlerde sosyal medyada bir fotoğraf gördüm, bir genç aba giymiş. Yani, o kadar absürdü ki, gözlerime inanamadım. Bir izah edeyim: Bunu, gençliğin enerjisinden ve yüksek enerjiden beslenen, absürt bir şekilde parodize edilmiş moda akımı olarak düşündüm. Hatta şunu söyleyebilirim: “Bu genç, aba ile ne yapmak istiyor?” diye içimden geçirdim. Oysa aslında tam da o dönem, herkesin “Aba kimlere denir?” sorusunu sorguladığı zamanlardı. Gençler aba giyiyordu ama bir kere doğru yapıyorlardı, çünkü onlar için aba, geçmişten gelen bir şey değildi, yeni bir tutkumdu. Kafaları karışmış ama hem bir yandan da, belki de ‘Aba’ gerçekten gençler için bir şeyleri değiştiren bir simgeydi.
Mesela, bir gün arkadaşımın evine gittim, bir yandan da “Aba kimlere denir?” sorusunun cevabını düşünüyorum. Çayımızı içerken, birden “Arkadaşım, aba giydiği bir adamla nasıl sohbet edilir?” dedim. O da bana şöyle cevap verdi: “Yahu, çok sıradan soruyorsun. Aba giymek demek, ‘Ben artık büyüdüm’ demek. Yani, gerçek dünyada bu yoldan geçiyorsan, bu seni bayağı zenginleştiriyor.” Tabii, hemen bu cevap üzerine takıldım: “Eee, sen de bana birini göndermiyorsun, şunu öğrenmeye niyetliyim!” (İç ses: “Hadi ya, ‘Aba kimlere denir?’ sorusunu sordum ya, şimdiye kadar cevap verenleri görünce biraz da şaşırdım!”)
Aba Giymek ve Psikolojik Boyut
Peki, gerçekten “aba” giymek, yaşın, sosyal statüyle ya da ideolojik bir şeyle ilişkilendirilebilir mi? Yani, “Bunu giymek, insanın içine ne katıyor?” Bu soruyu aklıma getiren bir anımı anlatmak istiyorum. Bir gün İzmir’in meşhur Kordon boyunda yürüyordum. Birden karşıma birkaç tane aba giymiş adam çıktı. Hem onları izlerken, hem de kafamda dönüp duran “Aba kimlere denir?” sorusunu birleştirip anlamaya çalışıyordum. Birkaç dakika sonra, yanımdan geçen bir grup genç, “Oğlum, bak, adam var ya, o nasıl biri?” dedi. Herkes durdu, gözüne bakmak için biraz daha dikkatlice baktım ve içimden şu anı düşündüm: “Demek ki aba giymek bir duruş meselesi, o kadar basit değil.” Gerçekten de bir anda sıradan bir yolda yürüyen, kaba saba biri gibi görünmek, ama o aba giymiş adam bir bakışla insanları “etkilemek” isteyebilir. Hani ceketini düzeltip, derin bir nefes alırken bir anda ne kadar farklı bir insan oldum. Birden başka bir enerjiyle kendimi izlemeye başladım.
Sonuç Olarak: Aba Kimlere Denir?
İzmir’de yaşayan biri olarak, “Aba kimlere denir?” sorusunun cevabını kendime sorarken, yaşadıklarımı ve etrafımdaki insanları düşündüm. Bu soruyu sadece bir kelime olarak almadım, aslında birçok anlamı birleştirmeye çalıştım. Aba giymek, bazılarına göre saygınlık, bazılarına göre basit bir moda ve kimilerine göre ise sadece geleneksel bir kıyafetten başka bir şey değil. Ama işin içinde bazen bu kadar fazlası var. Geçmişin izlerini taşıyan, kıyafetteki statü simgesi, aslında bazen bir duruş, bazen de sadece kimlik arayışının bir simgesi olabiliyor. Aba, kimilerine “güç”, kimilerine de “kültür” demek. Herkes için farklı bir anlam taşıyan bir kelime. Şimdi ben de düşünüyorum, kimlere denir diye sorarken, belki de cevabı bulmanın en iyi yolu; kendi içsel bir yolculuk yapmak ve bu yolculukta bazen aba giymek. Çünkü sonunda, önemli olan o giysinin içinde kim olduğun.